Có những đổi thay của bộ máy nhà nước không thể chỉ nhìn thấy qua những con số về tổ chức, biên chế hay đầu mối. Có những thay đổi chỉ được nhận ra từ một việc rất nhỏ trong đời sống hằng ngày của người dân: một thủ tục được giải quyết thuận tiện hơn, một kiến nghị được lắng nghe kịp thời, hay một chủ trương phát triển kinh tế được cán bộ trực tiếp đến từng gia đình vận động, hướng dẫn thực hiện.
Với bà Lâm Thị Chanh, thôn Tân Quang, xã Thái Bình, sự thay đổi ấy được cảm nhận rõ trong quá trình thực hiện thủ tục đăng ký lại khai sinh. Trước khi đến cơ quan hành chính, bà được cán bộ hướng dẫn cụ thể, đầy đủ về các loại giấy tờ cần chuẩn bị. Nhờ đó, quá trình tiếp nhận và giải quyết thủ tục diễn ra nhanh chóng, thuận tiện, không mất nhiều thời gian chờ đợi. Nếu trước đây bà có thể phải chờ hàng tuần mới nhận được kết quả thì nay, sau khi hoàn tất thủ tục, bà có thể nhận giấy khai sinh ngay trong ngày làm việc.
Một thủ tục hành chính được giải quyết trong ngày không chỉ là sự thay đổi về thời gian xử lý hồ sơ. Đằng sau đó là sự chuyển biến trong cách tổ chức công việc, tinh thần trách nhiệm và phương thức phục vụ của đội ngũ cán bộ, công chức. Khi chính quyền chủ động hướng dẫn từ sớm, chuẩn bị đầy đủ thông tin cho người dân và tổ chức quy trình xử lý khoa học, hiệu quả quản trị nhà nước được chuyển hóa thành những lợi ích rất cụ thể trong đời sống.
Với người dân, đó chính là những điều thiết thực nhất có thể cảm nhận được từ quá trình đổi mới. Cải cách hành chính, chuyển đổi số hay sắp xếp tổ chức bộ máy, xét đến cùng, không chỉ nhằm làm cho bộ máy tinh gọn hơn, mà phải làm cho người dân được phục vụ tốt hơn, thuận tiện hơn và hài lòng hơn.
“Trước khi đến làm thủ tục, tôi được cán bộ hướng dẫn cụ thể, đầy đủ những giấy tờ cần chuẩn bị nên khi đến thực hiện không mất nhiều thời gian. Trước đây làm thủ tục đăng ký lại khai sinh có thể phải chờ hàng tuần mới có kết quả, còn hiện nay tôi có thể nhận ngay trong ngày làm việc sau khi hoàn tất thủ tục. Tôi thấy cách làm việc hiện nay thuận tiện và nhanh chóng hơn rất nhiều.” (Bà Lâm Thị Chanh, thôn Tân Quang, xã Thái Bình, tỉnhTuyên Quang)
Một cuộc sắp xếp, một yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo
Từ ngày 01/7/2025, xã Thái Bình được thành lập trên cơ sở hợp nhất ba xã Thái Bình, Phú Thịnh và Tiến Bộ. Địa bàn mới rộng hơn 102 km², với hơn 13.800 người, 16 thôn và 18 dân tộc cùng sinh sống. Không gian hành chính mở rộng tạo ra dư địa mới cho phát triển, nhưng đồng thời cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác lãnh đạo ở cơ sở.
Khi khoảng cách địa lý lớn hơn, làm thế nào để cán bộ vẫn gần dân? Khi tổ chức bộ máy thay đổi, làm thế nào để công việc không bị ngắt quãng? Khi địa bàn quản lý rộng hơn, làm thế nào để cấp ủy nắm chắc tình hình từ cơ sở, kịp thời nhận diện những vấn đề phát sinh và xử lý hiệu quả?
Đó không đơn thuần là câu chuyện của tổ chức bộ máy, mà còn là câu chuyện về năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức đảng trong điều kiện mới. Thực tiễn đặt Đảng bộ xã Thái Bình trước yêu cầu phải chuyển từ tư duy quản lý địa bàn theo cách cũ sang tư duy lãnh đạo một không gian phát triển mới; từ việc xử lý công việc theo vụ việc sang chủ động nắm tình hình, nhận diện vấn đề và giải quyết ngay từ cơ sở.
Đồng chí Vũ Mạnh Cường, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Thái Bình, cho rằng sau sắp xếp, một trong những khó khăn đặt ra là nguy cơ thưa dân, xa dân khi địa bàn rộng hơn, cùng với tâm lý e ngại trước những xáo trộn ban đầu. Để giữ bộ máy luôn sát dân, Đảng ủy tập trung đưa cán bộ về cơ sở, đẩy mạnh chuyển đổi số và duy trì đối thoại trực tiếp với Nhân dân.
“Mục tiêu lớn nhất là dù địa bàn có rộng hơn, khoảng cách giữa Đảng, chính quyền với Nhân dân ngày càng gần hơn.”
Đó không chỉ là mục tiêu về phương pháp công tác, mà còn là một quan niệm về lãnh đạo. Gần dân không chỉ là gần về khoảng cách, mà trước hết là gần về trách nhiệm, thông tin, sự chia sẻ và trong giải quyết những vấn đề người dân quan tâm.
Khi sự lãnh đạo được đo bằng hiệu quả ở cơ sở
Trong đời sống chính trị ở cơ sở, khoảng cách giữa một chủ trương đúng và kết quả trong thực tiễn được quyết định bởi cách tổ chức thực hiện. Một nghị quyết dù đúng hướng, nếu không được cụ thể hóa bằng những việc làm thiết thực, phù hợp với điều kiện và nhu cầu của người dân, thì khó có thể tạo ra chuyển biến thực sự.
Nhận thức đó được thể hiện khá rõ trong cách Đảng bộ xã Thái Bình triển khai các định hướng phát triển kinh tế. Với lợi thế về đất đai, rừng và sản xuất nông nghiệp, địa phương xác định ứng dụng khoa học - công nghệ, thay đổi phương thức sản xuất, nâng cao giá trị trên một đơn vị diện tích là một trong những hướng đi quan trọng.
Nhưng điều đáng nói không chỉ nằm ở việc xác định hướng đi, mà ở cách cấp ủy đưa những định hướng ấy đến gần hơn với cuộc sống, để người dân thấy được lợi ích và mạnh dạn trở thành chủ thể thực hiện.
Câu chuyện về mô hình nhà màng của bà Chu Thị Bình là một ví dụ. Trên diện tích khoảng 1.080 m², gia đình bà mạnh dạn chuyển từ phương thức sản xuất truyền thống sang sản xuất trong nhà màng, tập trung vào các loại cây trồng như dưa vàng, dưa chuột baby, rau xanh và mướp.
Bên trong những khung nhà màng, cách làm nông nghiệp cũng dần thay đổi. Việc tưới nước, bón phân, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh được chủ động hơn; cây trồng giảm sự phụ thuộc vào những tác động bất lợi của thời tiết. Qua từng vụ sản xuất, gia đình bà Bình tiếp tục tích lũy kinh nghiệm, lựa chọn cây trồng phù hợp và từng bước hoàn thiện quy trình canh tác, hướng tới nâng cao chất lượng, giá trị nông sản.
Điều đáng quý hơn ở mô hình không chỉ là những luống rau, giàn mướp hay những vụ dưa cho giá trị kinh tế, mà là sự thay đổi trong tư duy của người sản xuất. Từ chỗ chủ yếu dựa vào kinh nghiệm và điều kiện tự nhiên, người dân bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến khoa học - kỹ thuật, hiệu quả đầu tư, nhu cầu thị trường và giá trị của từng mét vuông đất. Sự thay đổi ấy, dù bắt đầu từ một mô hình cụ thể, lại mở ra một cách nghĩ mới về sản xuất nông nghiệp ở cơ sở.
Để cách làm mới không dừng lại ở định hướng, đồng chí Nguyễn Ngọc Toàn, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã, đã trực tiếp đến gia đình bà Bình trao đổi, vận động xây dựng mô hình nhà màng để phát triển kinh tế. Một cuộc gặp giản dị tại gia đình người dân, nhưng phía sau đó là một phương thức lãnh đạo gần cơ sở: chủ trương được trao đổi trực tiếp, những băn khoăn của người dân được lắng nghe, cách làm được cùng nhau bàn bạc và niềm tin được tạo dựng từ những việc cụ thể.
Từ định hướng của cấp ủy đến sự vào cuộc của cán bộ, sự hỗ trợ của chính quyền và quyết định đầu tư của người dân, một chủ trương đã từng bước được chuyển hóa thành mô hình sản xuất cụ thể. Trong quá trình ấy, vai trò của từng chủ thể được thể hiện rõ: Đảng lãnh đạo, định hướng; cán bộ sâu sát cơ sở, tuyên truyền, vận động; chính quyền tạo điều kiện; còn người dân là chủ thể trực tiếp quyết định hiệu quả và sức sống của mô hình.
Không chỉ dừng ở một hộ dân, Thái Bình hiện có ba mô hình nhà màng với tổng diện tích hơn 3.000 m², cùng với các hoạt động hướng dẫn, hỗ trợ người dân tiếp cận phương thức sản xuất nông nghiệp hữu cơ. Những con số ấy chưa phải là câu trả lời cuối cùng, nhưng là những dấu hiệu cụ thể cho thấy một cách tiếp cận đang từng bước hình thành: lấy nhu cầu, lợi ích và sự chủ động của người dân làm điểm gặp giữa chủ trương của Đảng với quá trình phát triển kinh tế ở cơ sở.
Bởi suy cho cùng, hiệu quả của sự lãnh đạo không chỉ được nhìn thấy trong những nghị quyết hay kế hoạch, mà phải được cảm nhận từ chính đời sống. Khi người dân có thêm niềm tin để đầu tư, mạnh dạn thay đổi cách làm; khi một diện tích đất tạo ra giá trị cao hơn; khi một mô hình mới có thể lan tỏa, khi ấy chủ trương mới thực sự đi vào cuộc sống. Và đó cũng là lúc vai trò lãnh đạo của Đảng ở cơ sở được đo bằng những kết quả cụ thể, thiết thực đối với Nhân dân.
Sắp xếp tổ chức để củng cố hạt nhân chính trị ở cơ sở
Nếu phát triển kinh tế là nơi kiểm chứng khả năng đưa chủ trương vào cuộc sống, thì củng cố tổ chức đảng lại là điều kiện nền tảng để duy trì phương thức lãnh đạo lâu dài.
Sau hợp nhất, Đảng bộ xã Thái Bình tập trung kiện toàn tổ chức cơ sở đảng phù hợp với mô hình mới. Trong đó, việc sắp xếp các tổ chức đảng trong trường học từ 06 chi bộ thành 03 đảng bộ trực thuộc không chỉ nhằm giảm đầu mối, mà còn tạo ra mô hình tổ chức phù hợp với quy mô, nhiệm vụ trong điều kiện mới. Tổ chức đảng ở cơ sở phải là nơi tập hợp đảng viên, thống nhất nhận thức, phát huy vai trò nêu gương và lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ chính trị tại từng địa bàn.
Đảng bộ xã đồng thời chú trọng nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ, gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả thực hiện nhiệm vụ; khuyến khích tinh thần “tự soi”, “tự sửa” và xây dựng “chi bộ bốn tốt”.
Cùng với tổ chức là con người. Địa bàn càng rộng thì yêu cầu phân công càng phải cụ thể; nhiệm vụ càng nhiều thì trách nhiệm càng phải rõ. Cấp ủy viên được phân công phụ trách địa bàn không chỉ “có tên trong danh sách”, mà phải thực sự nắm tình hình, hiểu những vấn đề người dân quan tâm và cùng cơ sở tháo gỡ.
Yêu cầu đặt ra rất rõ: mỗi tổ chức đảng phải là một điểm tựa chính trị; mỗi cán bộ, đảng viên phải là một cầu nối giữa Đảng với Nhân dân.
Từ cải cách hành chính đến sự thay đổi trong tư duy phục vụ
Nếu tổ chức đảng là nền tảng của năng lực lãnh đạo thì chính quyền là nơi trực tiếp đưa chủ trương vào cuộc sống. Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khi không gian quản lý mở rộng, nếu phương thức phục vụ vẫn dựa vào quy trình cứng nhắc và thủ công, khoảng cách với người dân rất dễ gia tăng.
Bởi vậy, chuyển đổi số ở Thái Bình được đặt trong mối quan hệ gắn kết với cải cách hành chính, hướng trọng tâm vào thay đổi tư duy phục vụ. Hệ thống giải quyết thủ tục hành chính từng bước được kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Cổng Dịch vụ công và VNeID, giúp giảm giấy tờ, xác thực thông tin thuận tiện.
Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ, cốt lõi vẫn là con người. Một cán bộ hướng dẫn rõ ràng, một hồ sơ được xử lý đúng quy trình, một thủ tục được giải quyết đúng hạn, người dân không phải đi lại nhiều lần - đó là những biểu hiện cụ thể của một nền hành chính phục vụ.
Người dân không nhìn thấy các quy trình phức tạp phía sau hệ thống, cũng không đánh giá cải cách bằng số lượng phần mềm. Điều họ cảm nhận trực tiếp là mình có được tôn trọng, được hướng dẫn đầy đủ và công việc có được giải quyết nhanh chóng, minh bạch hay không.
Cải cách hành chính, xét đến cùng, là nội dung quan trọng của công tác xây dựng Đảng và xây dựng chính quyền. Khi cán bộ thay đổi cách nghĩ, chính quyền thay đổi cách phục vụ, sự chuyển biến trong mối quan hệ giữa Nhà nước và Nhân dân sẽ trở nên cụ thể hơn trong từng công việc hằng ngày.
Dân vận trong điều kiện mới: nghe dân, hiểu dân và khơi dậy sức dân
Đổi mới phương thức lãnh đạo sẽ không trọn vẹn nếu thiếu công tác dân vận.
Trong điều kiện địa bàn rộng, dân cư đa dạng, công tác dân vận không thể dừng ở tuyên truyền một chiều, mà phải trở thành một quá trình hai chiều: Đảng và chính quyền nói để dân hiểu, nhưng đồng thời phải nghe để hiểu dân; cấp ủy đưa chủ trương xuống cơ sở, nhưng cũng phải đưa tiếng nói từ cơ sở trở lại bàn lãnh đạo.
Từ đất đai, sản xuất, đời sống, an sinh xã hội đến những tâm tư nảy sinh trong quá trình sắp xếp tổ chức, tất cả đều cần được tiếp nhận từ cơ sở và xử lý bằng tinh thần trách nhiệm.
Ở đó, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội đóng vai trò cầu nối quan trọng để tập hợp ý kiến Nhân dân, giám sát việc thực hiện chính sách và củng cố đồng thuận xã hội. Khi người dân được lắng nghe, được tham gia và thấy rõ lợi ích, sự đồng thuận trở thành nguồn lực thực sự.
Đó là điểm gặp giữa xây dựng Đảng và phát triển kinh tế - xã hội: Đảng lãnh đạo để phát huy sức dân; chính quyền tổ chức để sức dân đi đúng hướng; Mặt trận tập hợp để sức dân lan tỏa; còn Nhân dân là chủ thể của phát triển.
Gần dân để lãnh đạo tốt hơn
Một năm sau sắp xếp, điều đáng ghi nhận ở xã Thái Bình không chỉ là bộ máy vận hành ổn định hay công việc thông suốt, mà là yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo đang được cụ thể hóa bằng những cách làm ngày càng gần cơ sở.
Từ việc phân công cán bộ phụ trách địa bàn, người đứng đầu trực tiếp xuống hộ dân vận động phát triển kinh tế; từ củng cố tổ chức cơ sở đảng đến chuyển đổi số hành chính và duy trì đối thoại với Nhân dân - tất cả cùng hướng đến mục tiêu rút ngắn khoảng cách giữa sự lãnh đạo của Đảng với đời sống Nhân dân.
Để biến không gian phát triển mới thành động lực, yếu tố quyết định nằm ở chất lượng của cả hệ thống chính trị. Một hệ thống mạnh bắt đầu từ tổ chức đảng mạnh; tổ chức đảng mạnh được xây dựng từ những chi bộ có năng lực lãnh đạo; chi bộ mạnh nhờ những đảng viên tiên phong, gương mẫu; và tất cả phải được kiểm chứng bằng sự chuyển biến trong đời sống Nhân dân.
Đổi mới phương thức lãnh đạo ở Thái Bình hiện diện cụ thể:
Trong bước chân người cán bộ về thôn;
Trong cuộc trò chuyện giữa người đứng đầu cấp ủy với hộ dân;
Trong mô hình nhà màng hình thành từ sự đồng thuận;
Trong thủ tục hành chính được giải quyết thuận lợi;
Trong niềm tin của người dân vào bộ máy chính quyền mới.
Sắp xếp đơn vị hành chính không phải là đích đến, mà là phép thử đối với năng lực lãnh đạo, quản trị và sức mạnh đoàn kết của cả hệ thống chính trị.
Bằng thực tiễn, xã Thái Bình đang khẳng định: địa bàn có thể rộng hơn, nhưng cán bộ phải gần dân hơn; bộ máy tinh gọn hơn, nhưng trách nhiệm phải rõ hơn; phương thức lãnh đạo đổi mới hơn, nhưng mục tiêu xuyên suốt không thay đổi: tất cả vì cuộc sống ấm no, hạnh phúc của Nhân dân.
Tác giả: Trần Thị Mai Hương
Trung tâm Dịch vụ công xã Thái Bình
